Yeni Yorum Gönder 
 
Konuyu Oyla:
  • Toplam: 0 Oy - Ortalama: 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
#1
Hücre : Canlıyı oluşturan en küçük yapı birimidir.
Kromozom : Hücre çekirdeğinde, genetik bilgiyi taşıyan
kalıtsal materyalin kısalıp, kalınlaşmasıyla oluşan
(genellikle X şeklindeki) yapıya denir.
Kromatit: Kromozomu oluşturan (DNA’nın kendini
eşlemesiyle ortaya çıkan) parçaların her birine denir. (2
kromatit = 1 Kromozom)
Kromatin: Kromozomu oluşturan uzun ipliksi yapı.
Gen : Kromatin üzerinde, karakterleri açığa çıkaran belirli
uzunluklardaki bölgeler.
Karakter : Canlıya has, onu tanımlayan ve genetik
çeşitliliğe sebep olan özelliklere denir. (Örnek: Boy
uzunluğu karakteri, Çekik gözlü olma karakteri veya Göz
rengi karakteri gibi.)
Alel : Aynı karakter üzerine etki eden, biri anneden biri
babadan gelen gen çiftinin her birine denir.
DNA Nedir? : Yönetici moleküldür.
DNA Kimde Var? : Tüm canlılarda var. (Bitki, hayvan,
mantar, mikroskobik canlılar.)
Görevi Ne? : İki görevi var.
 Yönetim (yani hücreyi yönetir, bölünme vs.)
 Kalıtım (yani canlıların karakterlerinin diğer bir
ifadeyle kalıtsal özelliklerinin nesilden nesile
aktarılmasını sağlar.)
ŞEKLİ NASIL ? : İki zincirli sarmal yapıdadır.
İÇİNDE NE VAR? : DNA’yı oluşturan diğer bir ifadeyle
DNA’nın yapıtaşı olan Nükleotid var.
Yandaki resimde (6 numara) iki sarmal yapının içindeki
çubuklar olarak görünmektedir. Üç parçadan oluşur.
 Dört çeşidi olan ve B ile gösterilen Baz
 5 karbon’dan oluşan beşgen biçiminde ve bazen D ile
gösterilen Deoksi-Riboz Şekeri (Şeker)
 Yuvarlak biçimli, bazen P ile gösterilen Fosfat Grubu
(Fosfor = Phosphor)
Nükleotidlerin Adı : Her nükleotid içindeki bazın adı ile
anılır.
Adenin Nükleotidi = Adenin Bazı + Şeker + Fosfat
Timin Nükleotidi = Timin Bazı + Şeker + Fosfat gibi.
DNA MODELİ :
Çift sarmal yapıda olan DNA zincirinde, karşılıklı bağlantı
her zaman Adenin ile Timin, Guanin ile Sitozin arasında
olur. AT 2, GS ise 3 hidrojen bağıyla bağlıdır. Tutkal gibi
olan Şeker ise hem kendi fosfatına, hem de aşağıdaki
fosfata bağlıdır.
Sonuç:
 Karşılıklı bağlantı ikili (AT) veya üçlü (GS) hidrojen
bağıyla,
 Alt bağlantı Şeker-Fosfat (=Fosfodiester) bağıyla
meydana gelir.
KAVRAMLARIN İLİŞKİSİ :
Hücre>Kromozom>Kromatin>DNA>Gen>Nükleotid
DNA’nın ÖNEMİ :
✓ Canlıların kendilerine özgü özelliklerini taşıyan
kalıtsal bilgiler, nükleotidlerin DNA’da farklı farklı
dizilişleriyle olur.
✓ Canlılarda çeşitliliği sağlar.
✓ Kendini eşleyebilir. Eşleme sırasında kalıcı
bozulmalara “Mutasyon” adı verilir.
✓ Atalarımızdan aktarılan kalıtım bilgisini taşır.
Hücre bölünmesini ve protein sentezini denetler.
✓ Prokaryot (basit) hücrelerde sitoplazmada,
ökaryot hücrelerde ise çekirdekte bulunur.
Hücre bölünmesi Nedir? : Bir hücrenin bölünerek iki yeni
hücre meydana getirmesine denir.
Ne Zaman Olur? :
✓ Hücre çok fazla büyüdüğünde,
✓ Çekirdek hücreyi yönetemez duruma geldiğinde
olur.
✓ Ayrıcı hormonlar veya çevresel faktörler
bölünmenin başlamasına veya hızına etki
ederler.
Bölünmeye kim karar verir? : Bölünme emrini hücre
çekirdeği verir.
Niye olur? : Hücre bölünmesinin dört temel sebebi vardır.
Bunlar (ÜBGO formülü ile);
 Üreme,  Büyüme,  Gelişme,  Onarım
Ayrıca bölünme hücreye dayanıklılık sağlar.
Aşamaları Nelerdir? : Bölünmenin iki aşaması vardır.
 Çekirdek Bölünmesi (Karyokinez) : Aslında tam
anlamıyla çekirdeğin bölünmesi değildir. Çekirdek
içindeki DNA kendini eşleyerek, iki katına çıkarır ve
kutuplara çekilir.
 Sitoplazma Bölünmesi (Sitokinez) : Hücrenin gerçek
anlamda ayrılarak iki parça olmasıdır. Her parçanın
içinde kendi çekirdeği bulunur.
Çeşitleri Nelerdir? : İki çeşit hücre bölünmesi görülür.
Bunlar;
 Mitoz ve  Mayoz
mitoz Nedir? : Basit hücre bölünme çeşididir. Yani
hücrenin ikiye bölünmesidir.
Kim Yapar? : Tüm canlılar yapar.
Sebep? : İki nedeni vardır.
 Tek Hücreli Canlılarda : Üreme
 Çok Hücreli Canlılarda : ÜBGO
Kimin Neresinde Görülür? : Tek hücreli canlıların zaten
tek olan hücresinde görülür. Çok hücreli canlılarda ise
vücut hücrelerinde görülür. (Büyüme ve Onarım için).
Kaç Hücre Oluşur? : Bölünme sonucu 2 hücre oluşur. İlk
hücreye Ana hücre, yeni oluşan hücrelere ise Yavru Hücre
denir.
Yavrular kime Benzer? : Bölünme sonucu oluşan yavru
hücreler birbirleriyle ve ana hücre ile kalıtsal olarak
tamamen aynıdır. Çeşitlilik yoktur.
Hücre Bölünmesi
1 İnterfaz: Hücre büyür, DNA kendini eşler (yani iki katına
çıkar). Setrioller görülmeye başlar.
(Sentriol=Sentrozom=Sentromer)
2 Profaz: Sentrioller kutuplara doğru kaymaya başlar.
Hücre zarı erimeye başlar. Kalıtsal madde kısalıp
kalınlaşarak “X” şeklinde kromozom haline gelirler.
3 Metafaz: Kromozomlar ekvatoral düzleme dizilir.
Sentrozomlar kutuplara çekilir ve iğ iplikçiklerini
kromozomlara bağlarlar.
4 Anafaz: Kromozomun her bir kromatiti birbirinden
ayrılarak kutuplara çekilmeye başlanır.
5 Telofaz: Hücre boğumlanarak ayrılır. Çekirdekler
yeniden oluşur. Sentrozomlar kaybolmaya başlar.
1’den 4’e kadar ki aşamalar Çekirdek Bölünmesi
(Karyokinez); 5inci Telofaz aşamasından sonraki
kısımlar ise Sitoplazma Bölünmesi (Sitokinez)’dir.
Ayrıca bitki hücresinde Sentrozom (veya Sentriol)
oluşumu gözlenmez. Fakat iğ ipliklerini, benzer başka
yapılar (=bitkisel proteinler) oluşturur.
Mitoz sonucu, bir hücreden aynı sayıda
kromozoma ve kalıtsal bilgiye sahip iki yavru
hücre meydana gelir.
✓ Saç ve tırnaklarımızın uzaması, vücudumuzdaki
yaraların iyileşmesi, sistem, doku ve organların
büyüyüp gelişmesi, bakteri, amip gibi tek hücreli
canlıların çoğalması mitoz bölünme ile
gerçekleşir.
üREME Nedir? : Canlıların kendine benzer yeni canlılar
meydana getirmesine denir.
Sebep ? : Neslin devamını sağlamak için.
Çeşitleri ? : İki çeşit; Eşeyli ve Eşeysiz.
✓ Gamet: Sperm ve yumurtanın ortak adıdır.
✓ Sperm: Erkek üreme hücresine denir. (Bitkide
Polen adını alır.)
✓ Yumurta: Dişi üreme hücresine denir.
✓ Döllenme : Sperm (=Polen) ve yumurtanın
kaynaşmasına denir.
✓ Zigot: Döllenmiş yumurta hücresine denir.
✓ Eşey hücreleri (sperm ve yumurta) 23 kromozom
taşırken, eşey ana hücreleri 46 kromozom taşır.
(n=23 haploid, 2n=46 diploid)
✓ Bitkilerde de erkek ve dişi vardır. Erkek üreme
hücrelerine sperm değil polen denir.
Eşeysiz Üreme Çeşitleri : Beş çeşittir.
 Bölünerek : Hücrenin normal ikiye bölünmesiyle
meydana gelir. Amip, öglena, paramesyum örnektir.
 Tomurcuklanarak : Vücutta çıkıntı oluşur ve
büyüyerek ayrılır. Bira mayası, hidra, deniz anası, sünger
örnektir.
Yenilenmeyle (Rejenerasyon) : Vücudun kopan
parçaları kendini tamamlar ve yeni birey olur. Deniz
yıldızı, solucan, planarya örnektir.
 Vejetatif (çeliklemeyle) üreme: Bitkinin kök, dal gibi
kısımlarının büyüyerek yeni bir bitki oluşturmasıdır.
Söğüt, kavak, patates örnektir.
Sporlanarak : Spor üreterek çoğalmasıdır. Mantar,
eğrelti otu, yosun, sıtma mikrobu örnektir.
NOT - 1: Bazı canlılar hem eşeyli, hem de eşeysiz
üreyebilir. Kavak, patates, solucan vb. gibi.
NOT - 2: Bir canlının kromozom sayısı ile büyüklüğü ve
gelişmişliği arasında bir bağlantı yoktur. İnsan ile moli
balığı 46 koromozomludur. Basit bir bitki olan eğrelti
500, soğan ve güvercin ise 16 kromozoma sahiptir ve
birbirlerinden farklıdırlar.
mAYoz Nedir? : Eşeyli üreme için gereken gamet (yani
yumurta ve sperm) hücrelerinin oluşmasını sağlayan
bölünme çeşididir.
Kim Yapar? : Eşeyli üreyen canlılar yapar.
Sebep ? : Çok hücreli canlılarda üremeyi sağlar.
NeredE Görülür ? : Üreme (= eşey) ana hücrelerinde.
Ne Zaman Görülür ? : Sperm ve yumurta (yani gametler)
oluşurken görülür.
Ne işe Yarar ? : Kromozom sayısını sabit tutmayı sağlar.
Genetik çeşitliliği yol açar. Kromozomların daha kaliteli
ve sağlam olmasına neden olur.
kaç hücre oluşur? : Dört yavru hücre.
Kromozom Sayısı ? : Yarıya iner.
Nasıl Gerçekleşir? : İki evreden oluşur.
1’den 5’e kadarki aşamalar Mayoz-1 evresidir. Bu evrede
Homolog (eş) koromozomlar oluşur ve parça değişimi
(crossing-over) görülür. Mayoz-2 tamamen mitozun
aynısıdır. Sonuçta kromozom sayısı yarıya inmiş, 4 yavru
hücre oluşur. 1 numara ile gösterilen hücre eşey ana
hücresi, en sonda oluşan 4 yavru hücre ise eşey
hücreleridir.
Parça Değişimi (Crossing-Over) : Homolog (eş)
kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasındaki
genlerin karşılıklı olarak yer değiştirilmesine denir.
* İNSANDA ÜREME,
BÜYÜME ve GELİŞME
*
* insanın GELİŞİM Süreci *
Üreme : Bir canlıdan yeni canlılar meydana gelmesi
olayına denir.
İnsanın Üreme Şekli ? : Eşeyli üremedir.
Cinsiyet farkı ? : Var. İnsan üreme organları cinsiyete
göre farklılık gösterir. Erkeklerde organın bir kısmı
içeride, bir kısmı ise vücut dışındadır. Dişilerde ise
tamamı içeridedir.
İnsanda Üremeyi Sağlayan Organ ve Yapılar
* Dişide Bulunan Yapılar
*
Yumurtalık (=Ovaryum) : İki tane bulunur ve esas görevi
yumurta üretmektir.
Yumurta Kanalı : Döllenme olayının gerçekleştiği ve
yumurtanın döl yatağına iletilmesini sağlayan kanaldır.
Döl Yatağı (=Rahim) : Zigotun yerleştiği ve geliştiği yerdir.
Bebek burada büyür.
Vajina : Spermin döl yatağına iletilmesini ve doğumun
gerçekleşmesini sağlayan kanaldır.
* Erkekte Bulunan Yapılar *
Testis: İki tane bulunur ve esas görevleri sperm
üretmektir.
Sperm Kanalı : Spermleri testisten penise taşıyan
kanaldır.
Salgı Bezleri : Sperm hareketini kolaylaştırmak için
kayganlaştırıcı sıvı üreten bezlerdir.
Penis : İdrar ve spermlerin dışarı çıkmasını sağlayan
yapıdır.
Sperm Yumurta
= üreme hücresidir. ; Üreme hücresidir.
Kuyruklu ve hareketlidir. Küre şeklinde ve
hareketsizdir.
Boyu küçüktür. Baş,
boyun ve kuyruktan
oluşur.
Oldukça büyüktür. Klasik
hücre görünümündedir.
Sitoplazması azdır. Sitoplazması oldukça
fazladır.
Çok sayısada sperm, yumurtanın etrafını sarar fakat bir
tanesi hücre zarını delerek yumurtaya girer ve döllenmeyi
gerçekleştirir.
Döllenmiş yumurta olan zigotun sürekli mitoz
geçirmesiyle Embriyo oluşur. 2 ay kadar sonra embriyo
daha da gelişerek Fetüs adını alır. Fetüsün gelişimiyle
Bebek oluşur.
Bebek, rahim (=döl yatağı) içerisinde büyüyüp gelişir.
Bebek ile rahim arasında Plesenta (=halk dilinde eş) adı
verilen balonumsu bir yapı bulunur. Plesenta besin ve
oksijen alışverişini sağlar. Ayrıca atıkların anne kanına
geri verilmesini sağlar. Yani beslenme, solunum ve
boşaltım işlevlerini yerine getirir. Madde iletimi plesenta
ve bebek arasında Göbek Bağı ile gerçekleşir.
ANNE ADAYININ DİKKAT ETMESİ GEREKENLER
1. Düzenli beslenmeli
2. Ağır olmayan egzersiz yapılmalı
3. Alkol sigara gibi bağımlılık yapan maddelerden
uzak durulmalı
4. Doktor tavsiyesi dışında ilaç kullanılmamalı
5. Radyasyon ve röntgen ışınlarından uzak durmalı
6. Rahat kıyafetler giymeli
7. Stresten uzak durmalı
Sperm Üretim Süresi : Ergenlikle başlar, ömür boyu (?)
devam eder.
Yumurta Üretim Süresi : Ergenlikle başlar, menapoz
dönemine (45-50 yaşına) kadar devam eder.
Büyüme Nedir? : Canlının hacminin ve kütlesinin artış
göstermesine denir.
Gelişme Nedir? : Büyümeyle birlikte organların değişime
uğrayıp, faaliyete (=esas işlevine, görevine tam
anlamıyla) hazır hale gelmelerine denir.
* Ergenlik ve Sağlık *
Ergenlik Nedir ? : Çocukluktan yetişkinliğe geçiş
dönemine (=genç=delikanlı) ergenlik denir.
Hangi yaşTA ? : Herkeste farklıdır ama genel olarak
kızlarda 10-12 yaşlarında, erkeklerde 13-14 yaşlarında
ergenliğe girilir.
ERGENLİKTE FİZİKSEL DEĞİŞİMLER
Kızlarda :
✓ Vücut gelişir. Boy ve kütle artar.
✓ Üreme organları gelişir.
✓ Yumurta üretimi ile adet dönemi başlar.
(Adet Dönemi : (=Regl) Döllenmemiş yumurtanın 28
günde bir kan ile vücuttan dışarı atılmasına denir.)
✓ Kalçalar genişler.
✓ Göğüsler belirginleşmeye başlar.
✓ Koltukaltı ve cinsel bölgede kıllanma olur.
✓ Terleme ve yağlanma artar. Sivilceler görülür.
Erkeklerde :
✓ Vücut gelişir. Boy ve kütle artar.
✓ Üreme organları gelişir.
✓ Sperm üretimi başlar.
✓ Gırtlak gelişir, ses kalınlaşır.
✓ Ter bezleri gelişir ve terleme artar.
✓ Koltukaltı ve cinsel bölgede kıllanma olur.
✓ Bıyık ve sakal oluşumu gözlemlenir.
✓ Yağlanma artar. Sivilceler görülür.
ERGENLİKTE ruhsaL DEĞİŞİMLER
✓ Hayatı ve çevreyi sorgular.
✓ Toplumdaki rolünü belirlemek ister.
✓ Bulunduğu ortamda dikkat çekmek ister.
✓ Bir arkadaş gurubuna katılmak ister.
✓ İletişim kurmada güçlük çeker. İsyankardır.
✓ Her zaman kendi bildiğini doğru kabul eder.
✓ Yalnız kalmak ister. Aileye ters düşer.
✓ Duygu değişimleri sık görülür. Kararsızdır.
✓ Cinsel konulara merak sarar.
✓ Sebepsiz can sıkıntısı hisseder.
✓ Utangaçlık görülür.
✓ Dikkat dağınıklığı görülür.
✓ Karamsarlık ve içe kapanıklık görülür.
Ergenlikte Sağlıklı Yaş... ? : Ruhsal yönden gelişebilmek,
yetişkinliğe sağlıklı geçiş yapmak için; aileden,
öğretmenlerden yardım istemeli, çevre ile iyi iletişimler
kurmalı, arkadaş seçimine dikkat etmeli, zararlı
alışkanlıklardan kaçınmalı, sosyal faaliyetlere ağırlık
verilmeli, hobi edinmeliyiz.
Yeni Yorum Gönder 


Hızlı Menü:


Şu anda bu konuyu okuyanlar: 1 Ziyaretçi
Eğitim ve Ögretim Eğitim ve Ögretim